Friedrich Nietzsche denildiğinde çoğu kişinin aklına “üstinsan”, “Tanrı öldü” ya da sert eleştiriler gelir. Oysa Nietzsche’nin düşüncesinin merkezinde yer alan asıl kavramlardan biri **“güç istenci”**dir (Almanca: Wille zur Macht). Bu kavram, ilk bakışta kaba bir iktidar hırsını çağrıştırabilir. Fakat Nietzsche’nin kastettiği şey yalnızca başkaları üzerinde egemenlik kurmak değildir. Güç istenci, yaşamın kendini aşma, büyüme ve yaratma eğilimidir.
Güç İstenci Nedir?
Nietzsche’ye göre insan, yalnızca hayatta kalmak isteyen bir varlık değildir. O, aynı zamanda kendini geliştirmek, sınırlarını zorlamak ve kendi değerlerini yaratmak ister. Bu içsel itkiye Nietzsche “güç istenci” adını verir.
Nietzsche, notlarında şu ifadeyi kullanır:
“Bu dünya güç istencidir – ve başka bir şey değildir!”
(Nietzsche, Der Wille zur Macht, Nachlass fragmanları)
Buradaki “güç”, kaba kuvvet anlamında değildir. Bir sanatçının yeni bir eser üretmesi, bir düşünürün alışılmış kalıpları yıkması, bir insanın korkularını aşması… Bunların hepsi güç istencinin farklı biçimleridir.
Hayatta Kalmak mı, Aşmak mı?
Nietzsche, Charles Darwin’in “yaşam mücadelesi” fikrine mesafeli durur. Ona göre insanın temel motivasyonu yalnızca hayatta kalmak değildir. İnsan çoğu zaman güvenli olanı değil, riskli ama yaratıcı olanı seçer.
Örneğin bir girişimci düşünelim. Elindeki para ona güvenli bir yaşam sağlayabilir. Fakat o, risk alarak yeni bir iş kurar. Çünkü yalnızca “yaşamak” değil, kendini gerçekleştirmek ister. Bu dürtü, Nietzsche’nin dediği anlamda güç istencidir.
Ahlak ve Güç
Nietzsche, özellikle Ahlakın Soykütüğü Üzerine adlı eserinde mevcut ahlak anlayışlarını sorgular. Ona göre tarih boyunca “iyi” ve “kötü” kavramları, güç ilişkileri içinde şekillenmiştir.
“İyi ve kötü, iyi ve fena… bunların kökenini araştırmak gerekir.”
(Nietzsche, Zur Genealogie der Moral, 1887)
Nietzsche, “efendi ahlakı” ve “köle ahlakı” ayrımını yapar. Efendi ahlakı, güçlü ve yaratıcı bireyin değerlerini ifade eder. Köle ahlakı ise zayıflığın, güçsüzlüğün değerlerini yüceltir. Burada Nietzsche’nin amacı zayıfı aşağılamak değil; insanın kendi potansiyelini bastıran değer sistemlerini eleştirmektir.
Günlük hayattan bir örnek verelim: Bir kişi sırf çevresi onaylamıyor diye hayalini kurduğu mesleği seçmiyorsa, burada başkasının değerleri onun yaşamına hükmediyor demektir. Nietzsche’ye göre bu, güç istencinin bastırılmasıdır.
Üstinsan ve Kendini Aşma
Nietzsche’nin en bilinen eseri olan Böyle Buyurdu Zerdüşt’te şu cümle geçer:
“İnsan, aşılması gereken bir şeydir.”
(Nietzsche, Also sprach Zarathustra, 1883)
Burada söz edilen “üstinsan” (Übermensch), biyolojik olarak üstün bir varlık değildir. Kendi değerlerini yaratabilen, sürü psikolojisine kapılmayan ve sürekli kendini aşan insandır. Güç istenci, işte bu aşma hareketinin motorudur.
Bir sporcu düşünelim. Her gün biraz daha iyi olmak için çalışır. Rakiplerini yenmek kadar, dünkü hâlini aşmak ister. Bu, başkasını ezmek değil; kendini geliştirmek arzusudur. Nietzsche’nin güç istenci tam da bu dinamiktir.
Yanlış Anlaşılmalar
Nietzsche’nin düşünceleri zaman zaman siyasal ideolojiler tarafından çarpıtılmıştır. Özellikle 20. yüzyılda bazı totaliter rejimler onun “güç” kavramını kaba bir tahakküm anlayışına indirgemiştir. Oysa Nietzsche bireyin yaratıcılığını ve özgürlüğünü savunur. Devlet ya da kitle adına bireyin ezilmesine sıcak bakmaz.
Nietzsche bir yerde şöyle der:
“Devlet, soğuk canavarların en soğuğudur.”
(Nietzsche, Also sprach Zarathustra, 1883)
Bu söz, onun kör bir otoriteyi değil, bireyin içsel gücünü önemsediğini gösterir.
Sonuç
Nietzsche’nin güç istenci kavramı, yaşamı edilgen değil, etkin bir süreç olarak görmemizi sağlar. İnsan yalnızca koşullara uyum sağlayan bir varlık değildir; aynı zamanda yeni değerler yaratabilen bir özne olabilir. Güç istenci, başkasını ezmek değil; kendini aşmak, üretmek ve cesaretle yaşamak demektir.
Nietzsche’nin düşüncesi kolay değildir, ama sade bir noktaya indirgenebilir:
İnsan, korkularının ve kalıplarının ötesine geçebildiği ölçüde güçlenir. Ve gerçek güç, başkalarını yönetmekten önce kendini yönetebilme cesaretidir.